|
Şimdi Baba Kuhi'nin deyişini okuyup, oradaki Allah sözcüğünü Hakk yada Ali sözcüğü ile değiştirelim görelim bakalım o anlamda bir değişiklik oluyor mu?
ALEVİLERİN SÜNNİLİĞE BAKIŞI -ALGILAYIŞI ÜZERİNE–I
Değerli dostlar.
İnternet ortamında, -Viyana’dan yazan arkadaşımızla, Almanya’dan yazan Fadik Koç arkadaş arasında süren güzel bir tartışma var. Bu güzel muhabbete katılan Kazım Balaban'ın da vurguladı gibi seviyeyi düşürmeden, karşılıklı sevgiyi, saygıyı elden bırakmadan mümkün olduğu kadar düşüncelerimizi sergileyelim.
Bu konu, Viyana’daki arkadaşın sergilediği kadar düz yalın bir yol izlemiyor.
Kızılbaş düşüncesi, “insan-ı kâmil” diye dillendirilen Kamil insanı Hakk bilmiş. Bunu şöyle söylersek yanlış olmaz: hiç bir şey yokken “kudret kandilinde bir nur gibi balkıyan” Hak vardı, bu kevni mekândaki her şey bu birden, yani bu Haktan var edildi; bundan dolayı da evrende var olan her şey, bu birin -bir olan Hakkın bir parçasıdır diyerek gelmiş bu düşünce. Yani bu kevn-ü mekân içinde gözünüzün gördüğü, bu âlemde, hissettiğiniz her şey Hakk'tır; bu gözle bakınca sende bu Hakkın bir tezahürüsün, sende Haksın, bende Hak’kım demişler.
Burada insana bakış önemli, insan, geniş manada Hakk denilen görülen âlem içinde gönlünde Hakk'ı hisseden, onu gönlünde taşıyan bir varlık olduğu için Hakkın görünen bir siması olarak algılanmış. Aşağıya Kaygusuz Abdalın “Bu âdem dedikleri el ayak baş değil âdem manaya derler suret ile kaş değil” diye başlayan deyişini yazacağım. Bu deyişte, bu anlatılıyor.
Kişinin kendini yola verip, bu yolda yol alıp gönlündeki Hakla hem hal olup birleştiren kişilere de “İnsan-ı Kamil” denmiş. Peki, bu insanı kâmil kim, cismani olarak insanlık hayatında bunun bir görüntüsü olmuş mu diye sorulunca: bu soruya evet olmuş demişler. Peki bu kim yâda kimler. Sorun biraz bu sorunun sorulup, cevabının aranıp dillendirilmesinden çıkmış.
Kızılbaş süreğine inanan insanlar, insanın Hakkın bir parçası olduğuna inandığı için, teninin ölünce içindeki canın kafesten uçan kuş gibi geri geldiği yere gideceğini, devredeceğini söylemişler. Buradan devriye kuramı, bunu anlatan devriye nefesleri çıkmış. Bu kemalete ermiş, insan-ı kâmil insanlara kutup denmiş. Dünyanın bu kutup olan insanların etrafında döndüğüne inanılmış. İnanılır ki bu insanlar, her dönem, her çağda olmuşlar, bu âleme başka başka adlarla gelip gitmişler. Şirinin “Daha var olmadan ketmi-i ademde/ Hak ile birlikte yektaş idim ben / yarattık bu mülkü çünkü o demde / Yaptık tasfirini nakkaş idim ben” diye başlayan devriyesi bu döngüyü çok güzel anlatır. O deyişin -nefesin bir yerinde şöyle der: “Gahi nebî, gahi veli göründüm / Gahi uslu, gahi deli göründüm / Gahi Ahmet gahi Ali göründüm /Kimse bilmez sırrım kallaşıdım ben”. Şimdi bu sırrını kimseye vermez “kallaşıdım ben” diyen insanlar bir yerde de Ali olarak görünmüş ya, kimi canlar oraya takılıp kalıyorlar. Bu ağaca bakıp ormanı görmemektir. Harabi “Vahdetname'sinde “Bu sözleri sanma her insan anlar / Kuş dilidir bu Süleyman anlar / Bu sırr-ı müphemi ârifler anlar / Çünkü cahillerden pünhan eyledik” dese de ben bu gün bunların anlaşılacağını düşünüyorum. Bu inanışta olanlar, Hace Bektaş Veliye adı ile cismi değişmiş Ali olarak bakarlar, A. Celalettin Ulusoy “Alebi-Bektaşı Yolu” adlı kitabında bu konuyu işler.
“İnsanı kâmil’e” yani her yere baktığında onu gördüğümüz varlığa, “Alî” denmesinin bir tarihi sürece vardır. Aşağıdaki satırlara, 1050 bu dünyadan göçen Şirazlı Baba Kuhi'nin bir nefisi yazıyorum. Muhabbeti biraz bunun üzerinden sürdürelim.
Hünkardan 2 asır önce yaşamış olan Baba Kuhi şöyle diyor:
“Gözlerimi açtım; beni kuşatan yüzünün nuru ile
Gözün gördüğü her şeyde yalnız Allah’ı gördüm.
Bir mum gibi eridim ateşinde”
Bu nefes Farsçadan İngilizceye oradan da Türkçeye çevrilmiş, bunun orijinalin de Baba Kuhi nin Allah yerine “Tanrı” ya da “Hakk” demiş olacağını düşünüyorum. Dikkat edin, Baba Kuhi'de kendi kendine bakınca Allahı görüyor. “Sana alem görünen hakikatte Allahtır” sözü Kızılbaş ulularından Gaybi’ye ait, bu olguyu anlatan bir söz. İşte bu kavram, bu söyleyiş şekli, zaman içinde insanı kâmil olmanın timsali olarak “Ali’ye” dönüşmüş, bundan sonra Hilmi Dede Baba gibi ozanlar “Aynayı tutunca yüzlerine Allah'ı yâda Hakkı değil Ali'yi görmüşler; Özlerine nazar eyleyince de yine orada da Tanrıyı değil de Ali’yi görmüşler, yani gördüklerini öyle tasvir etmişler. Burada anlatılan hakikati anlamak için arif olmaya gerek var mı bilmiyorum, bana gayet açık gibi görünüyor. Bu herkesin özünde gizli olan, özümüzde güzelliğini sakladığımız, Veysel'in “Saklarım gözümde güzelliğini her nereye baksan sen varsın orda” dediği şey. Bu nesne, bu şey, Ebu-Talib'in sulpundan dünyaya gelip cismani olarak yaşayıp sonrada başından aldığı bir kılıç yarasıyla Hakkın rahmetine kavuşan o nesnenin içine gizlenmiş olsa da, o nesneden başka bir nesne ama onunla özdeşleştirilmiş, o isimle söylenmiş, onunla kamüfle edilmiş bir nesne. Bilmem yeteri kadar anlata bildim mi. Biz, söze, lafza değil, görünen altındaki gerçeğe, temsil ettiği olguya bakalım.
Şimdi Baba Kuhi'nin deyişini okuyup, oradaki Allah sözcüğünü Hakk yada Ali sözcüğü ile değiştirelim görelim bakalım o anlamda bir değişiklik oluyor mu? Tarihi sürecin bir yerinden sonra Kızılbaş ozanlar gözlerinin baktığı her yerde yalnızca -Hakk yada Allah gördük demenin yerine- yalnızca Aliyi gördük diyorlar. O sözcük o olgunun yerine kullanılıyor, hep si bu. Ama inanın Ebu Talip oğlu olan zatta bunu duysa Cimcime, Gergere hikâyesinde anlatıldığı gibi, buna kızar, buna bozulurdu; Aliallahiliğin doğuşuna neden olan Nusayri'nin öyküsü böyle anlatılıyordu benim çocukluğumun geçtiği ortamlarda. Şimdi Baba Kuhi'ye kulak verelim, bakalım o ne diyor:
“Çarşıda, manastırda yalnız Allah’ı gördüm.
Düzde, dağda yalnız Allah’ı gördüm.
O’nu gördüm mihnetle hep yanımda
Sevinç de, keder de yalnız Allah’ı gördüm.
Namazda, oruçta, zikirde, senâ ve temâşâda
Peygamberin dilinde yalnız Allah’ı gördüm.
Ne ruh ne beden, ne araz, ne cevher,
Ne keyfiyet, ne sebep, yanlın Allah’ı görümdüm
Gözlerimi açtım; beni kuşatan yüzünün nuru ile
Gözün gördüğü her şeyde yalnız Allah’ı gördüm.
Bir mum gibi eridim ateşinde,
Parlayan alevlerde yalnız Allah’ı gördüm
Açıkça kendimi gördüm kendimi gördüm
Allah’ın gözleriyle bakınca yalnız Allah’ı gördüm
Yoklukta fenâ buldum, kayboldum
Hey! Ben ebediyete erdim yalnız Allah’ı, Allah’ı gördüm.
(Özel olarak vurgulamaya gerek var mı bilmem ki, Baba Kuhi 1050’de yani Hace Bektaş'ın tarih sahnesinde görülmesinden yaklaşık olarak iki asır önce bu âlemden göçmüş. Ahmed-i Yeseviden de önce)
Şimdi siz, Baba Kuhi'nin nefesinde Allah diye söylenen sözcüğü Ali yada Hakk diye değiştirin bakın bakalım anlatımda ne değişecek. Öyle yapınca da anlayan yine aynı şeyi anlayacak. Bunu böyle anlatmak bir takiye mi bence taki'ye değil bu böyle bir dil, bu dile vakıf olanlar bunları anlarlarmış. Dikkat edin, Harabi vahdetnamesinde bu kuş dilidir bunu Süleyman anlar diyor. Ben bunun bugün –Süleyman olmasak ta- anlaşılacağını sanıyorum
Gelelim diğer bir soruya. Şimdi sizlerin bana sorduğunuz gibi, -yaşlı insanlara gidip- bu günkü Sudi Arabistan'ın Mekke, Medine şehrinde bir zamanlar yaşadığı söylenen, kendisi 53 yaşındayken taliplerinden birinin 9 yaşındaki kızıyla evlenen, bununla yetinmeyip oğulluğunun karısını da gökten ayet indirip alan- onunla evlenen bir zat bizim Peygamberimizmiş deseniz, bütün yaşlılar, büyükleriniz -Kazım Balabana'da Ertürk kardeşimize de- kızmazlar mı sanıyorsunuz? Bence kızarlar.
Daha önce Kazım Balaban canımıza sormuştum, şimdi Ertürk cana da sorayım, sizin köyde Cem'e, 10 tane kadınla evlenen, bu yetmezmiş gibi üstüne üslük taliplerinden birinin 9-10 yaşlarındaki kızı ile oğulluğunun karısını da alan, “Mut'a Nikahını” savunan, kadınları erkeklerden iki gömlek aşağı gören, kutsal aylar çıktıktan sonra dinlerini kabul etmeyen komşu köylerdeki Yahudilerin, Hıristiyanların görüldüğü yerde –öldürün denmesinden vazgeçtik- dövülmesini söyleyen, birini Dede olarak Cem'i yönettirmek isteseniz ona dedelik yaptırırlar mı? Böyle bir zatın Cem'e gelip Cem'de dedelik yapmasından vazgeçtik böyle biz zatı Cem'e koyarlar mı, koyarlarsa bu yol bozulmaz mı böyle bir şeyi gözünüzün önüne getirin bir yol, oradan sonra sohbeti sürdürelim. Olur mu?
Sünnilerin ya da Şiilerin anlattığı Muhammed’i hiç değiştirmeden, dönüştürmeden olduğu gibi Aleviliğin içine sokun, onu dede olarak Cem'in başköşesine oturtun bakalım Alevilik diye bir şey kalacak mı? Böyle bir Alevilik sizin olsun sizde bizimkini bize bırakın mı deyim şimdi bende sizlere. Gelin bu dilleri terk edip kendi yolumuzda gidelim, bu yolu başka şeylere bulaştırmayalım diyorum ben.
Dostlar konuyu daha fazla uzatmadan başka bir yazıda tartışacağım bir iki çift söz daha edeyim. Bizim Kızılbaş geçmişimizin uluları, gerek Sünniliği, gerekse Emevi geleneğini kendi dinlerinden saymazlar. Örneğin Ömer'i, Osman'ı, Ebu bekir'i, Ayşe'yi hele hele Muaviye’yi kendi din büyükleri olarak görmezler. Sünniliği de İslam’dan saymazlar, Sünniliğe İslam demezler ki onlarla aynı dinden olsunlar. Örneğin: Hamdüllah Çelebi'nin savunmasında “Kadı Efendi Hazretleri, sen Sünni güruhuna İslam dememi mi istiyorsunuz? Bizlere hiddetle şiddetle kabul ettiremezsin. Asla müslüman diyemem.”diyor[1]. Sünni ye Müslüman demeyince kendileri de doğal olarak onunla aynı dinden olmuyor.
Bu bağlamda yani Kızılbaşların Sünniliğe nasıl baktıklarını, bu ayrımı nasıl yaptıklarını anlatan iki nefes daha sunmak istiyorum. Bu nefeslerden ilki Harabiye ikincide Sıdkı Babaya ait. Harabi'nin Sünniliğin kurucusu yâda din büyüğü Ebu Hanifi ile ilgili yazdığı, Feyzullah Çınar'ın da – Fazilet adlı kasetinde- söylediği nefesi aşağıya alıyorum bakın ne demişler:
ETME VAZİFE
Mezhebinden bir zâhit sual olunsa
Dersin ki mezhebim Ebu Hanife
Zerre kadar senin imanın ola
İmam demez idim böyle herife
Hâşa şümme hâşa imâm değildir
Vallah-i İmâm-ı âzam değildir
İmamlık bertaraf İslam değildir
Kulak asma böyle bir ercâife[2]
Cenâb-ı Hazret-i Nebiyyüzzişân[3]
Evladına oldu bu herif düşmân
Harabî sen İmam Cafere bağlan
Başka mezheplere etme vazife (Eski sözlerin karşılığını dip not olarak yazdım)
Şimdi de Sıdkı Baba’nın Sünnilerle kendilerini nasıl anlattığı “Siz bir yana biz bir yana” adını verdiğim nefesine bakalım:
SİZ BİR YANA BİZ YANA
Siz Emevi biz Haşimi
Siz bir yana biz bir yana.
Siz kâzibi[4], biz salihi[5]
Siz bir yana biz bir yana
Severiz nur-i Cemali
Çok şükür bulduk kemali
Siz Süfyani biz Mevali
Siz bir yana biz bir yana.
Severiz Şah Kalenderi[6]
Olduk Ehl-i Beyt askeri
Siz Azami biz Caferi
Siz bir yana biz bir yana
Hem Ehl-i Beyti kâmilsi
Hadisidir Ali nesli
Bulduk asıllardan aslı
Siz bir yana biz bir yana
Eriştik zatlardan zata
Kailiz savm-ü salâta
Girdik tarik-i necata[7]
Siz bir yana biz bir yana
Sevmişiz nesli Hünkârı
Bulmuşuz nur-i izharı
Siz inkâri, biz ikrarı
Siz bir yana biz bir yana
Pir elinden giydik tacı
Boyladık Bahr-i emvacı
Hamdülillah olduk naci
Siz bir yana biz bir yana
Kabul eyledik imanı
Terk ettik zann-ü gümanı
Biz Üseyni (Hüseyni) siz Süfyani
Siz bir yana biz bir yana.
Boynumuzda teslim taşı[8]
Er yolunda verdik başı
Siz Mervani, biz Bektaşi
Siz bir yana biz bir yana.
Bir ikrarda olduk kavi
Keşfoldu bize semavi
Siz Yezidi, biz Alevi
Siz bir yana biz bir yana.
Allemenin sırrın duyduk
Canı Hak yoluna koyduk
Vaktin imamına uyduk
Siz bir yana biz bir yana.
SIDKI der bulduk kemali
Nuş ettik âb-i zülali
Siz hayali, biz Cemali[9]
Siz bir yana biz bir yana.
Yazıyı yâda bu muhabbeti Kaygusuz Abdalın Âdemi anlatan bir nefesiyle bitiriyorum. Bu yazımı okuyanlardan Harabi ile Şiirinin Devriyelerini de okumalarını istirham ediyorum. Bu devriyeler bizim yolumuzu anlatan en güzel eserler. Bunlar herkesin elinin altında olmalı mümkünse herkes bunları ezbere bilmeli.
Bazı arkadaşların bizi çekmeye çalıştığı Marksizm alanı sonraya kalsın olur mu? Nazım Hikmetin bir şirinde “o meretten bizde çakarız biraz” dediği gibi bizimde bu alanda bir hayli çalışmışlığımız vardır; o meretten bizde çakarız biraz. Bunları bilen bilir. Ayrıca benim inandıklarımı söylediğimi beni bilen bilir, kimseyle hele de emperyalistlerle, AB ile yada bazı karanlık güçlerle hayatımın hiç bir döneminde bir muhabbetim hiç bir ilişkim olmaz olmamıştır da. Bunları herkes ayan beyan bilir bu sözlere alınmadım. Alınmamda.
Sevgiyle, Aşkı muhabbetimiz daim olsun deyip sözü Kızılbaş edebiyatın temel taşlarını koyanlardan Kaygusuz Abdala bırakıyorum.
Kaygusuz Abdal'ın Ademi anlatan bir deyişi:
Bu âdem dedikleri
El ayak baş değil
Âdem manaya derler
Suret ile kaş değil
Gerçü etü derüdür
Cümlenin serverüdür
Hakkın kudret sırrıdır
Gayri bakma hoş değil
Âdem mânâ-yı mutlak
Âdemdedir nutk-i Hak
Âdemden gafil olma
Nevside serkeş değil
Âdemdedir külli hal
İlm ü hikmet güft ü kal[10]
Âdem katında âlem
Dâne-i haşhaş değil
Âdem odur ey hoca
Gıdası mâna ola
Maksud âdemden ahî
Hayâl ile düş değil
Kendi özünü bilen
Maksudun bulan kişi
Hakk’ı bilen doğrudur
Yalancı kallaş değil.
Bu Kaygusuz Abdal’a
Âşık demen dünyada
Nakş ü sûret gezetir
Maksudu nakkaş değil.
Aşkı muhabbetlerimiz daim ola. Aşk ola. Işk ola.
Rıza Aydın. Adana
[1] Hamdüllah Çelebinin savunmasında konuyla ilgili çok detay var. Bu savunmadan konuyla ilgili bazı bölümleri buraya alıyorum. Bu savunmanın her satırı dikkatle, özenle incelenmelidir:
“Efendi kadı hazretleri. Senin Ehli Sünnet vel cemaat dediğin mezhep sapkın ve bidattır. Can havili olmadan doğru söylediğimin tutanaklara geçmesini istiyorum. Mahkemenizin ve şu andaki devletinizin İslam diniyle yakından uzaktan ilginiz alakanız yoktur. … On iki İmamların beşi Emeviler, yedisini Abbasiler şehit etmişlerdir. Zorla dine el konularak Sünnilik icat edilmiştir. Zamanımıza kadar, Aleviler katledilmiştir. Benim sizden can için bidat mezhebine İslam diyeceğimi mi sanıyorsunuz?
-Efendi kadı Hazretleri ve Şeriayı Mahkemesinin guzide erkanı, Abbasi halifesi Cafer Mansur Halife olmadan, İmam Cafer'e değer verek Onun İslam derslerini severek dinlerdi. Halife olunca can düşmanı oldu. Dini Alievlattan kurtarmak için mezhep sahiplerini huzuruna çağırdı. Böyle bir Sünni mezhep kuramayız deyince sarayın altında döve döve öldürdüler. Ölülerinin ardından onların namı hesabına Sünnilik mezhebi kurdukar. Siz bu bidat mezhebi din mi sanıyorsunuz;?
… Bu Ali Resul’e, Ehl-i Beyt’e işlenen cinayetten sonra kendi kendilerine Müslüman adının yakışmadığını görerek bizzat kendileri Sünni adını koymuşlardır.
...Hz. Peygamberin Ali'nin evladına işlenen cinayetlerle kanını döken katilleri asla Müslüman kabul edemeyiz. Suçsuz yere kan dökenler İslam olamazlar.
Efendi kadı hazretleri, kan döken zalim kimler olsa asla Müslüman diyemem. İslam kanını hükümdar tahtı için bu saydığın devletlerin hükmettiği yerlerde, Gürüh-ü Naci olan biz Müslüman Oğuzların kanlarını o topraklarda hiç kurumamıştır. Kan döken zalimler için bana Müslüman dedirtmek mi istiyorsunuz? Bizden hiç kimse bunlara asla Müslüman diyemez. Sünni diyebiliriz. … Hiçbir gerçek eren, eşkıya güruhuna İslam veya Müslüman dememiştir.
-Kadı Efendi hazretleri, sen Sunni guruhuna islam dememizi mi istiyorsun? Bizlere hiddet şiddetle kabul etiremezsin. Asla Müslüman diyemem. Sayfa 101.
… hiç bir gerçek eren eşkıya güruhuna İslam veya Müslüman dememiştir
Hz. Peygamberin sevgili kız torunu Zeynep kanlı zalim olanlar için “Eşkıya güruhunu asla İslam, Müslüman adıyla anamayız” diye bize vasiyeti vardır. Kan dökerek, hiddet, şiddet ile bizlere zor ile Müslümanlığınızı söylettiremezsiniz.
O tarihten sonra gelen erenlerden, evliyalardan, imam veya şeyhten, meşayihten asla kimse Kerbelâ katillerine ve benzerleri olayları meydana getirerek kan dökenlere asla İslam ve Müslüman denilmeyeceğine yeminle bildirmişlerdir. ( Her konuda bir fikri takip vardır yada olmalıdır. Rıza)
Efendi Kadı hazretleri, Ehl-i Sünnet dini diye bir din yoktur.
Hal böyleyken ABF nin yayınladığı yayınlarda bu hususa uyulmaması düşündürücüdür.
[2] Erâcife: uydurma sözler
[3]Nebiyyüzzişân: yüce peygamber
Haşa sümme hâşa:asla, kesinlikle, asla
[4]Kâzib: Yalancı. Şöhret-i Kâzibe: bir müddet için süren haksız ve asılsız ün
[5]Salih – Saliha: İyi yarar, Selahiyetli hakkı olan, Din buyruklarına uygun davranan
[6]Kalenderşah: 1527 de başlayıp 1528 yenilen en büyük en şanlı Kızılbaş eyleminin kendi dilleriyle söylersek Hurucu kalkışının önderi. Pir Sultanın deyişlerinde Şah diye andığı önder. “Pir Sultanım Çelebiye / Eyvalahım var veliye / Yoldaşına yol diliyle / Yolun sırrın soran gelsin.” Burada “Pir Sultanım çelebiye” diye anılan kişi.
[7]Necat: Kurtulma, Guruhi nacıden geldiğimize vurgu yapıyor.
[8]Teslim taşı: 12 köşeli ortasındaki delikten ip geçirilip boyuna takılan bir taş. Tekke ve zaviyeleri kapatan yasadan sonra bununla dolaşmakta yasaklanmış. Ebem bu taşı yastığın içinde saklardı, ondan zorla almıştım bir hatıra olarak saklıyorum.
[9]Sıdkı Baba bir dörtlüğünde de şöyle diyor: “Severim sultan Cemali / Eller ne derse desinler / Gönlümden gitmez hayali / Eller ne derse desinler.”
[10] İlm ü hikmet güft ü kal: bilgi ve hikmet, söz ve laf
------------------------------------------------------------------------------------------
ALEVİLERİN SÜNNİLİĞE BAKIŞI -ALGILAYIŞI ÜZERİNE–II
Değerli Dostlar
Ertürk Maral dostumuz uzun uzadıya yazdığı yazıda bana sorular sormuş. Ben mümkün olduğu kadar kısa yanıtlar vermeye çalışacağım. Sorunu kendimce bir kaç sınıfa ayırdım öyle sırayla inceleyip düşüncemi yazmaya çalışacağım.
Birinci kısım.
Hamdüllah Çalabi ile Edip Harabi'nin Sünniliği Müslümanlıktan saymadığını söylemiştim, Ertürk Maral dostumuzda bu kanımı doğrulayıp biz kendimize niye Müslüman demeyelim diyor. Hoş bir soru. Bunun üzerinde durmalıyı değer.
Dostlar sorun isimlendirme sorunu değil, sorun buradan çıkmıyor. Yanı sorun isimde değil. İsimler olguları birbirlerinden ayırmak için kullanılan işaretlemelerdir. Ben kelimeyle, sözcükle değil bunun kapsadığı muhteva ile ilgileniyorum.
12 Eylülden sonra devlet karıştır- barıştır diyordu şimdi karıştır aynılaştır diyor. Sorun buradan çıkıyor.
Hamdullah Çelebi ile Edip Harabi gibi Kızılbaş uluları Sünniliğe Müslüman yâda İslam dememekle kendi dini anlayışlarının onlarla ayrı olduğunu söylemeye çalışıyorlardı. Ben bunu böyle anlıyorum.
Ya şimdi ne yapıyorlar, yâda ne yapılmaya çalışılıyor, “Sünni İslam” –“Alevi İslam” diyorlar, yani Kızılbaşlıkla Sünniliği önce aynı kökte birleştiriyorlar sonrada ikisini aynileştiriyorlar. Diyanet İşleri Başkanlığı çatısı içinde bir “Sünni İslam Din Hizmetleri Başkanlığı” olsun, birde bunun yanında “Alevi İslam Din Hizmetleri Başkanlığı” olsun diyorlar. Bu adlarla kurumlar kurulmuş bile. İşte tehlike de bu. “Alevi İslam” - “Sünni İslam” diye ikisinin aynileştirilmesi. Ben bunların yani bu iki dini anlayışın bir biriyle uzlaşamayacak, aynileşemeyecek bir birinden apayrı iki yol olduğunu düşünüyorum; iddiam bu. Bence sorunda buradan kaynaklanıyor.Bunlardan birine ne diyeceksek diyelim burada sözcük önemli değil,diğerine de başka bir şey diyeceğiz. Burada - bu prensipte anlaşılmayacak bir şey var mı? Yanlış anımsamıyorsam Nazım Hikmet bir şiirinde ”Yolunuz -bunların- yollarına benziyorsa yolunuzu değiştirin, adınız -bunların- adlarına benziyorsa adınızı değiştirin” diyordu ya işte bizde öyle yapacağız. Burada sorun sözcüklerde değil muhtevada, benim lafla sözcükle işim yok, sorun burada olsa bunu hemen hallederiz ben o sözcüğün beyinlerde oluşturduğu muhteva ile ilgileniyorum. Yoksa hiçbir sözcüğe karşı o sözcükten kaynaklanan alerjim yok sanırım. Tarihte bu sözcüklerin hangi olguyla betimlendiğine bakıyorum. Muaviye’yi, onun oğlu Yezid'i yaratan yollarla benim yolum aynı olmasın, onunla çakışmasın istiyorum. Hepsi bu.
Ben Sünniliğin bir iktidar biçimi, bir devlet geleneği olarak İslam’ın Termidoru olduğunu düşünüyorum. Fransız İhtilalinden ödünç aldığım bir kavram bu. Tarih biliminin ışığı altında, “İslamda Termidor” başlığı altında bunu birgün yazmayı düşünüyorum. Aslında “İmam Ali’yi anlamak” adını verdiğim yazımda bunun ipuçları var. Bu iki yol, Sünnilikle Şiilik ayrı ayrı dünyaların ürünü, Kızılbaşlığınsa bunların ikisinden de ayrı, apayrı bir dünyanın ürünü olduğunu düşünüyorum.[1]Ömrüm oldukça bunları yazacağım. Tarihimizi biz kendimiz yazmadığımız sürece tarih hep egemenlerin penceresinden bakan gözlerce onların duygularını yansıtarak anlatılacaktır.
İkinci kısım.
Alevilik ne zaman çıktı adı neydi, kırklar meclisi ne zaman nerede toplandı gibi ahret soruları soruyorlar, şöyle yanıt veriyorum:Kızılbaşlar kendilerinin Guruhi Naciden beri ayrı bir toplum olduğuna inanmışlardır. Devriye şiirleri apaçık bunu anlatıyor. Alekber Çiçeğin söylediği Haydar Haydar deyişinde on dört bin yıl gezdim pervanelikte der, on dört bin yıl pervanelikte bir kandil de parlayan nur gibi- yıldız gibi parlayıp duran yada gezen Hakk kendinden, kendi öz varlığından bu kevnimekanı yani bu evreni yarattı. Daha evren yok iken Hakk ile birlik olan bu can önce bu mülkü kendinden yaratıyor sonrada bu mülkün içindeki bütün varlığı kendinden yarattıktan sonra bütün nebilerle birlik olup bu âleme gelip gidiyorlar; böyle diyorlar devriyelerinde Şiri’de Harabi’de. Her gelen nebiye yoldaş idim ben yâda kardeş idim ben diyorlar. Böyle resmediyorlar. Bu yüzden evrende görünen her şeye başlangıçta bir olan bu birin bir parçası olarak bakıyorlar. Bu yüzden bu arzı yani toprağı da hak görüp ona basarken bile canı incimesin diye yavaşça basıyorlar[2].
Bu kendilerine “Gurihi Nacı” diyen topluluğa tarihte ne adlar verilmiş tam bir tez konusu olabilir ama ben hemen aklıma gelenleri yazayım, Işık, Işıkçı, Işık tayfesi, Babalı yada Babalılar, Torlaklar, Kalenderi, Teber, Kızılbaş- Kızılbaşlar, Kırklar, Alevi, Bektaşi vs. vs.
Buraya takıp kalarak bunu uzatmadan şunu söyleyeyim. Aslında bunu bir iki defa yazmıştım ama burada tekrar edeyim. Ben konunun iyice anlaşılması için Kızılbaşlığın toplumsal tabanı nedir, bu nasıl bir hayatın içinden çıkmıştır, ona bakmak gerekir diye düşünüyorum. Ben bunun kelamdan yani sözden önce toplumsal bir olgu olduğunu düşünüyorum. Bu konuda sevdiğim bir sözü anmak istiyorum: Bu günlerde bizim topluma çok sevimsiz gösterilmeye çalışılan Marks şöyle diyor“İnsanların varlıklarını belirleyen şey bilinçleri değildir, aksine (tam tersine), insanların bilinçlerini belirleyen onların sosyal (toplumsal) varlıklarıdır.”[3]Ben gerek Sünnilik olsun gerekse de Şiilik olsun bunların Kızılbaşlıkla farklarının sözlerine - kelamlarına bakılarak değil toplumsal varlıklarına bakılarak anlaşıla bilineceğini düşünüyorum. Bunu “Alevi olmayan Aleviler” başlıklı yazımda yazmıştım, burada tekrar edeyim.
İnsanlık kültürü tümüyle köleci toplumların ürüne değildir. Kölelik tarım toplumların ürünüdür; Adem’le Havva buğdayı yiyince cennetten kovulurlar. Çoban kavimleri gibi bazı kavimler köleci toplumu yaşamamışlardır, örneğin: Aborjinler, Kızılderililer, Eskimolar gibi Türkler köleci toplumları yaşamadığından toplum içerisinde kadın ile erkeğin insanlığın eşit parçaları olarak algılandığı bir toplumsal yapı içerisinde yaşamlarını kurmuşlardır. Yüzyıllarca, kuşaklar boyu süren kölelik içinde yaşamış bir köle ile bunu hiç bilmeyen özgür bir birey aynı kelamı aynı şekilde anlamazlar, anlayamaz. Hace Bektaş'ımızın[4]“Derya ne kadar geniş olursa olsun sen kabın kadar alırsın” sözü bu olguyu güzel anlatır. Özgür bir birey aynı sözü köleden farklı anlar farklı yorumlar.
Kızılbaşlar köleliği bir yana bırakın kulluğu kabul etmiyorlar. Bakınız bu konuda F. Köprülü'nün “Türk Edebiyatında İllk Mutasavvıflar”da aktardığı Divrikli Nakşî Akkırmâni yazdığı o güzel nefeste şunu söylüyor:
“Akıt gözlerinden yaşı
Gör kimdir işleyen işi
Kul olur ise bir kişi
Bu mülke sulân olur mu?
Aşka ciğerin yakmayan
Mürşide doğru bakmayan
Bahr-i Muhit'e akmayan
Göl iken umman olur mu?”
Hacı Bektaş Çelebilerinden Güdize ana ise Kâtibi mahlasını kullandığı bir deyişinde taliplerine şöyle sesleniyor:
sen seni bilirsen göher kanisin
sen seni bilmezsen yoksa fanisin
Sen ki bu mülkün Süleymanısın
Yerde gökte arşı Rahman ol taliplerinden
Katibiyem Hakk'a olmuşum bende
Fark eyle özünü ba ile nunda
Bu kevni mekânın temeli sende
Sana kim buyurdu loksan ol talip
Kızılbaş geleneği kişiyi böyle yüceltmiştir. Söylemeye gerek yok ama vurgulamak için söyleyeyim Kızılbaş geleneğinde, edebiyatında, söyleminde, dilinde kişi kadını da erkeği de ifade eder. Onlar, örneğin Cem'de yâda bir muhabbet anında kişileri ayırmadıklarından topluluğa Canlar diye, Erenler diye kişiler diye seslendiğinde kadına da erkeğe de beraber sesleniyordur. Bazen er kişi hatun kişi derler.
Kızılbaş nefeslerinde herkese adıyla söylenmesi yani sade bir dil kullanılmasının da bu eşitlikçi toplum yapısından kaynaklandığını düşünüyorum. Bunu da bir kaç yerde yazmıştım
Bu yüzden Cemler herkesin gönlünde Hakk olan eşit canların halka (halaka – daire) şeklinde bir birini mihrap olarak aldığı kendi karşısında cemaline baktığı canı Kâbe olarak gördüğü bir halka, yuvarlak bir daire oluştururlar. Gaybi bir deyişinde şöyle diyor: “Hak denilen özündür özündeki sözündür. / Gaybî özün bilene rübbûbiyet tâc ola” Kızılbaşlık böyle bir yaşama dayanan kültürün ürünüdür diye düşünüyorum.
Semavi dinler köleci toplumların kültürel yaşamı içinde doğup gelişmişlerdir. Köle sahibine adıyla hitap edemez, adından önce yâda sonra bir dolu sıfatlar kullanır. Bunların diline bakın böyledir. Bunların ibadetinde tanrının kelamını, bilgisini temsil eden yada bilen kişi karşısına aldığı kişilere bunu aktarır, dikta eder. Vaazı dinleyen topluluk tanrının kelâmını tartışamaz ona teslim olup[5]ona uyar, ona boyun eğer. Örneğin Hıristiyanlıkta Tanrıyla araya aracılar girer. Bunlar köleci toplum kültürlerinin onu içselleştirmiş bireylerin ürünüdür.
Kızılbaşlıkta herkesin gönlünde, gönül şehrinde iki tane sultan oturur, bunun biri rahmanidir diğerine şeytanidir. Rahmanı olan akılı şeytani olansa nefs'i temsil eder.Hacı Bektaş'ın temsili resmindeki Aslan nefs'i, Ceylanda aklı temsil etmektedir. Akıl nefs'in biraz üzerindedir, ama gönlünde yani dizlerinin dibinde ikisi de vardır, mevcuttur. Kızılbaş süreğinde yola giren canlar gönüllerindeki bu rahmani olana doğru içsel bir yolculuğa çıkarlar. Onların kavgası dışıyla değil kendi içleriyle yani kendi öz nefs'leriyledir. Bunların dili, edebiyatı da bu yüzden içten sadedir. Kendilerini ululayıp, yüceltip ulaşılmayacak mertebeye çıkarmak yerine engin olmaya çalışırlar. “Miskin Yunus Biçaredir” der Yunus sanları abdaldır, Fakirdir. Bu iki yolun Kızılbaşlıkla Sünniliğin hiçbir şeyi birbirine uymaz; benzerlikler biçimseldir. Bu yüzden Adları da uymasın diyorum hepsi bu.
Ben Sünnilikle Kızılbaşlığın farkının, evveliyatının buradan kaynaklandığını düşünüyorum.Bunların farklı kültürel ortamların ürünü olduklarını düşünüyorum.
Üçüncü konu Hz. Muhammed ile Hz. Ayşe'nin evliliği bahsinde söylemek istedim asıl noktanın ne olduğu. Bence burada önemli olan konu Arabistan'da kızların kaç yaşlarında evlendirildiği konusu değildir, evlendirildiği kişilerin kaç yaşında olduğudur. Var sayalım ki 6 yada 9 yaşlarındaki bir kız çocuğu ile bir oğlan çocuğu birbirleri ile oynarken cinsel ilişkiye girdiler yada bunlar birbirleriyle evlendirildiler, benim tartıştığım konu bu değil; bu başka bir konu. Bir an için şöyle düşünelim, bugün ilk öğretimdeki yada orta öğrenimdeki çocukların zaman zaman böylesi bir davranışa girdiği oluyor ama bu haberlerde bile geçmiyor. Ama yine düşününki 53 yaşlarındaki bir öğretmen 6 yada 9 yaşındaki bir öğrencisiyle evlenmek isteğiyle öğrencisinin babasına gidip bu niyetini söylese bu günkü Arabistan da yada Türkiye'de ne olur; bu haber olur.
Biz bir an için em pati yapıp şöyle düşünelim mi,elli üç (53) yaşında bir dini önderin, örneğin Hacı Bektaş adındaki bir Kızılbaş Dedesinin, talibi bulunan bir zatın 6 yaşındaki kızıyla evlenmek isteğinde bulunsa, Dedenin talibi olan kızın babası da bunu kabul etsin bunları nişanlı sayıp bu kız az büyüyüp de 9 yada 10 yaşını geçince de 53 yaşındaki bu Dedenin bu kızla evlendiğini düşünelim, böyle düşündükten sonrada sorumuzu şöyle soralım, “Kızılbaşlar Hacı Bektaş adındaki bu dedeye Cem törenini yapma yetkisi verilir mi.” Varsayalım ki Hacı Bektaş adlı bu Kızılbaş dedesinin başka meziyetleri de var örneğin: on tane daha karısı var, bu Dede evlatlığının da karısını boşatıp onunla evlenmiş, bu Dede kadınları erkeklerden aşağı görüyor erkeklerin karılarını uslandırmak için dövebileceğini savunuyor yetmedi Mut'a nikahını da savunuyor daha fazlasını uzatmayalım ne olur bu Hace Bektaş adındaki bu Dedemizi Cem'e alırlar mı diye soralım. Sorun bu, buna yanıtlar arayalım. Her şey dengi dengine olmalı diye düşünüyorum. Elin güttüğü yol, başkasının süreği, işleği bizi ilgilendirmiyor biz kendimizinkine bakalım. Eleştirim akıl yürütmelerim kendi içimize kendi sürdüreceğimiz yolağa ait. Yoksa “biz kimsenin dinine kötü demezük, muhabet doğarsa din tamam olur” yani onunla bir uzlaşma yolu buluruz.
Felsefede kategorik yanlışlığı anlatmak için iki kere iki muz eder demekle iki kere iki beş eder demek aynı türden yanlışlar değildir derler. İki kere ikinin beş etmesi aritmetik bir yanlışlıktır, işlem kendi içinde kontrol edilerek düzeltilir ama iki kere ikinin muz etmesi kategorik bir hatadır. Bunları birbirlerinden ayırmak gerekir derler. İki çocuğun bir biriyle cinsel ilişki kurması yada bir birleriyle beşik kertme yapılıp elendirilmesi ayrı bir konu, bir dini önderin varsayalım ki Elli üç (53 ) yaşında olan bir Dedenin 10 yaşında bir kızla evlenmesi, üstüne üslük bunun üzerine birçok kadın daha alması başka bir konudur. Bu kategoriler birbirleriyle karıştırılmamalıdır; derim.
Diğer bir sorun devriye kuramı insanı kamil olan Alinin Hakla özdeşleştirilmesi.
Öncelikle şunu söyleyeyim. Geçen gün Şeyh Bedrettinden uzun bir pasaj aktararak “Hakka yakın” olmaya Kızılbaşların üç kategoride baktığını yazmıştım.Hakka yakın olma konusunda üç tabir vardır, “ilmen yakın”, “aynel yakın” “Hakk'al yakın”. Şeyh Bedrettin Varıdat'ında bunlar açıklamış. Hakkal yakın olmak bizzat o olmak anlamında kullanılıyor.
Ayrıca ona yakın olmak la o olmak ayrı şeyler. Enel Hakk demek ben oyum bende Hakkım demek.
Bu kavramın kuranda yâda diğer kitaplarda olduğundan kuşkuluyum.Sayın Viyana’dan yazan dostumuz şöyle diyor: “... Bunu Kuranda ifadesini nasıl bulmuş, birde ona bakalım: “Biz, insana şah damarından daha yakınız.” Kaf 16”.
Bende Kur'an in “Kaf suresinin 1. ayetiyle başlayan ayetlerine baktım ben bu anlamı çıkaramadım;buyrun birlikte bu ayetleri bütünlüğü içerisinde inceleyelim, bakalım bu ayetten bu anlam çıkıyor mu?
Burada bir anti parantez açıp şunu söyleyeyim: Ben Arapça bilmem Kur'an uzmanı değilim, hepiniz gibi onu okuyup anlamaya çalışıyorum o kadar. Ama bu konuları yazarken herkesin dinine saygımdan dolayı özen göstermeye çalışıyorum; gösteriyorum da. Yolumuzun öncülerinden Yunus “biz kimsenin dinine kötü demezük” demiş, bende ona bağlı kalmaya özen gösteriyorum. Bende kötülemeden onları anlayıp farklılıkları göstermeye çalışıyorum. Her şey olduğu gibi anlaşılsın istiyorum. Örneğin Kuran sözü ile Kur'an sözü aynı değil(miş). Bu yüzden yazılırken de söylenirken de farkı fark ettiriliyor. Türkçede böylesi özellikler olmadığından çoğunlukla farkı fark etmiyoruz ama bu dil farklı. Söylerken Kur'an biraz Fransızların aksanı gibi genizden söyleniyor, yazarken de yukarıdan virgülle ayrılıyor. Kuran sözcük anlamı olarak körler demekmiş Ferit Develioğlu Lugatına baktım orada öyle diyor, Kur'an da vahi yoluyla Muhammed'e geldiğine inanılan,Halifeliği sırasında Halife Osman'ın toparlayıp son şeklini verdiği kitabı anlatıyor.
Şimdi KAF suresinin 16. Ayetiyle başlayan bölümü birlikte inceleyelim bakalım bu anlam çıkıyor mu? Bende bir kaç tane Kur'an çevirisi var. Şimdi Y. Nuri Öztürk ile Elmalılı Hamdi Yazır'ın çevirilerine baktım ikincisinden yazıyorum:
Kaf 16.
“Andolsun ki, gerçekten insanı biz yarattık ve nefsinin onu ne ile vesveselendirdiğini biz biliriz. Biz ona şah damarından daha yakınız.
Kaf 17.
iki zabit memuru zabit tutarken; biri sağdan oturmuş, diğeri soldan.
Kaf.18.
Her ne söz söylerse, mutlaka yanında hazır bir gözcü vardır.”
Şimdi insanın “el insaf” diyesi geliyor, buradan nasıl Kızılbaşlıktaki devriye kuramı kişinin Hakk ile Hakk olması çıkarılabilinir. Bence dostumuz Ertük Maral'da okuyan canlarda Kur'anlarının bu suresine yeniden baksınlar, ben böyle yorumladım
Bu ayetler apaçık ki Ceorge Orwell'in 1984 adlı kitabındaki insanları gözetleyen o “Büyük Birader' gibi bir olguyu anlatıyor.Bunlar Kızılbaşlıkta ki insan kavramından da devriye kavramından da Hakk kavramından da uzak şeyler. Bu ayetler de, insana diyor ki biz sana çok yakınız, seni sürekli gözetliyoruz, gönlünde geçecekleri biliyoruz,sağında solunda kreman kâtipleri var dikkat et, yaptıklarının hesabını sana soracağız diyor. Bunlar açık gizli bir tehdit, insana korku veriyor.
Kızılbaşlıkla diğer dinler arasındaki en büyük farklardan biride diğer dinlerin insanı- kulu, korkuyla, cezayla mükafatla doğru yola getirmeye çalışmasıdır. Sirklerde hayvan eğitenler bilirler hayvanla da böyle korkuyla mükâfatla eğitilirler.Hâlbuki Kızılbaşlığın tanrısı korkulacak bir olgu değildir, Kızılbaşların Hakk dediği olgu onun içindedir onlar ondan korktuğu için değil onlar onu sevdiği için ona yaklaşırlar[6]. Bunlar iki ayrı yaklaşımdır.
Alevilikte Ali ile simgelenen olgu tanrıdır. Mevlana'nın “İbtidasız evvel o idi, sonsuz ahirde odur... Gene Alinin vergisidir ki, Meryem'e arkadaş oldu da İsa vücuda geldi...” demesi hem Sünni hem de Şii geleneğine göre Allah'a şirk koşmaktır bundan dolayı da en büyük günahtır.
Virani'yi okuyun söylediklerinden Aliyi ilah gördüğü ayan beyandır. Aliallahiler Nusayriler bu olgudan çıkar diye inanılır.
Kızılbaşların insanı kâmille yüklediği değer, örneğin Kur'an'ı natık sıfatı, onun Hakk olduğu inancı diğer inançlarca açıkça onların anlayışında ki tanrıya şirk koşmaktır. Bu diğer inançlarca küfürdür. Bu yüzden bunu bilen Kızılbaş önderler, “küfür içinde iman vardır seçe bilirsen gelberi” yâda “küfür her mezhepte küfür, küfür burda iman olur” diyorlar. Sünniliğin yâda Şiiliğin buna farklı bakacağını iddia etmenin manası yok. Bu konuda gönlünde güman olanlar gidip bunu bu inançtan olanlarla konuşabilirler.
Ben babamdan dinlediğim Ali Allahilerin yada Nusayrilerin nereden çıktığını, niye bu adla anıldıklarını anlatan bir öyküyü yazarak konuyu bağlayayım. Buda Viyana’daki dostumuzun nezlin de tüm okuyanlara hediyem olsun.
İmam Ali ile Nusayri yolculuk ederken bir ırmağın kenarına gelmişler, Nusayri Aliye buranın geçit yeri nere acep diye sormuş.
Ali de ırmağın kenarına var “Ey cimcime” diye çağır çıkan balığa geçidi sor demiş.
Nusayri ırmağın kenarına varıp da “Ey cimcime” diye bağırınca bütün balıklar başlarını dışarı çıkarıp çığrışmaya başlamışlar, Nusayri hiç birine bir şey soramayıp tekrar geri gelmiş, müşkülünü Ali'ye söylemiş.
Ali'de demiş ki “ırmağın kenarına var bu defa “Ey Cimcime oğlu Gergere” diye bağır, o zaman bir balık çıkar ona sor” demiş. Nusayri denilene uyup “Ey Cimcime oğlu Gergere” diye çağırmış. Bu defa ırmaktan bir tek balık başını uzatıp ne diyon ey insan oğlu demiş. Nusayri de “bu ırmağın geçidi neresi onu soracaktım” demiş.
Balık gülmüş, Nusayriye demiş ki “ulan ey serseri, yanındaki adam kim biliyor musun?” demiş, “o seninle dalga geçiyor, o benim yedi göbek sülalemi biliyor da bu ırmağın geçidini bilmez mi hiç, var işine gir” demiş.
Nusayri bunu duyunca ayıkmış bu defa Aliye gelip “Sen Allahsın” demiş. Ali kızmış, “Bir daha böyle dersen günaha girersin seni kılıcımla ikiye bölerim” demiş. Nusayri bu ihtarı dinlememiş “Allasın da Allahsın” demiş.
Ali kılıcı çekip Nusayriyi ikiye bölmüş. Sonra Nusayri'ye acıyıp onu birleştirerek onu canlandırmış. Nusayri canlanınca bu defa yine “sen yinede Allahsın, beni öldürüp dirilttin bunu kim yapar ancak Allah yapar sen yinede Allahsın” demiş. Böylece yedi defa Nusayri Aliye Allahsın demiş, Ali'de Nusayriyi - böyle dediği için- yedi defa kesmiş ama o sözünden döndürmemiş. Bu yüzden Nusayrilere Aliallahiler denirmiş. Bunu anlatınca ince bir sesle, “bizde söz verdin mi sözünden dönmek yoktur” derdi babam.
Babam bunu anlatınca “yedi defa bir insanı öldürüp yedi defa ona yeniden can veren Allah'tan başka ne olabilir ki” gibi bir soru sormuştu kendi kendine. O günlerde bunların benim için bir anlamı yoktu ama yinede can kulağı ile dinleyip öğrenmiştim sadece.
Bunu babamdan aynen böyle duymuştum. Onun kadar duygulu onun kadar içten anlatamadığımı biliyorum, o beni bağışlasın, o zamanlar bunları bir gün yazmak yâda anlatmak zorunda kalacağım aklımın ucundan bile geçmemişti.
Kıssadan hisse Âlinin böylesi tanrılaştırılması Sünni anlayışlarca da Şii anlayışlarca da apaçık şirktir günahtır, küfürdür. Kızılbaşlar bu küfrün içindeki imanı görerek yoluna başlarlar. Bunları aynı sanıp aynı adla anmak bana göre mümkün değil. Bu yüzden Sünniliğe Sünnilik, Şiiliğe Şiilik,Kızılbaşlığa da Kızılbaşlık, Alevilik, Bektaşilik, Torlaklık, Babalılık yada ışık tayfası gibi bir ad verelim öyle analım diyorum. Aynılar aynı yerde, ayrılar ayrı yerde dururlar, bunların adları da ayrı olur.
Aşkı muhabbetlerimiz daim olsun
Saygılarımla.
Rıza Aydın
|
