Y. Serhat
Bucak
Dersim
Mitolojisinin kaynak ve
kökenleri
MUXÛNDİ
Martin van Bruinessen
Pir
Sultan Abdal 
S
|
PiR ALi
BARUT ÜZERiNE Piro Kaplan Dersim cografyamiz oteden beri bir evliyalar ve pirler diyari olarak bilinir. Nice yazilmamis ve sadece yore halki tarafinda bilinen olay, sahsiyet ve deger bu kutsal diyarda yasanmistir. Bunlardan onemli bir sahsiyet ve degerde pir ALI BARUT tur. Ali Barut gercek dogum tarihi bilinmesede yaklasik olarak 1900 larin baslarinda Muhundunun,Lodek koyunde dunyaya gelmistir. Baba adi Sey Kekildir. Cocuklugumuzdan beri yoremizde hep Ali Barut uzerine yakilan agitlar ile buyuduk. Bu olay ve buyuklerimizden duyduklarimiz beni bu degerli Alevi ve Kurd sahiyeti uzerine bilinenleri kagida dokmeye ve yazili bir kayda gecirmeye tesvik etti. Ali Barut Yasami Dersim 1938 icinde gecmektedir. O donemin aydin ve ileri ve saygin bir alevi piri ve onderidir. Mucadeleci bir Dersim piri olarak 1925 lerde Seh Said efendi ile de gorusmeleride olmustur, yoredeki anlatimlardan Seh Said ile de anlasmazliga dustugu konularda olmustur. Ali Barut un nufuzu ve iliskisi talipleri yolu ile Sivas Kocgiriden ta Erzurum Hinisa kadar olduguda bilinmektedir. Pir- talip iliskisi eksenindeki iletisim ve iliski, devletsiz toplumda kendine ozgu bir hiyerarsi gelisitirmis, sosyal alana ait tum konularada cozum getiren bir kurum haline gelmistir Pir Ali Barut ún yasadigi donemde Dersimde sonradan yasanan yikim ve katilam oncesinde ve katliamin yasandigi yillarda bir pir olarak zalime karsi halkinin davasina sahip cikmistir. Muhundu Bawa mansur ocagindan gelen Huseyin Dogan ( Izzettin Doganin anne tarafindan dedesi veya yakin bir akrabasi olmasi gerekir ) yine bolge halkinin anlatimlarindan devlet ile isbirligi icinde oldugu ve Pir Ali Barutu devlete sikayet ettigi yaygin olarak dile getirilmektedir. Katliamlar doneminde ele gecirilemeyen ve yine kendiside bir bawa mansurlu olan pir Ali Barut Lodege geldigi bir gun koy sarilir. Lodekli birinin agzindan olayi soyle duymustum. 'Me kayker eskeran dora gunde me gist girtine, me go Ali Barut berewe, wana hatine te duwen, Ali Barut nerewiya, eskeren hat ew xara birën, dura me bist Ali Barut reyda, ser kaniya Mercimegi kustine...." Turkcesi Bir baktik Lodegin etrafini asker sarmis , Ali Baruta haber verdiler kac diye , o kacmadi, askerler gelip onu goturduler, yolda mercimek te( Pertek yakinlarinda bir kirsal bolge) bir cesmenin basinda oldurmusler.... Ali Barut uzunca bir sure firar kalir, o talipleri arasindadir, uzunca bir aradan sonra Lodege kendi koyune, evine ugrar , sevgili esini gormek ister. Ama onun kelesi icin devletle calisanlar vardir. Koy sarilir,Ali Barut yaya olarak ta Pertege , mercimege kadar yurutulerek goturulur. Sozde yargilanmak uzere Elaziga goturulmektedir. Ama muhtemelen Elazigda idamlar durmus, olacaki askerlere verilen talimata Ali Barutun ne pahsina olursa Elaziga getirilmemesi ve yolda oldurulmesi yonundedir. Nitekim Ali Barut uzunca ve sicak altinda gecen bir yolculukta Mercimeg kirsalinda bir cesmeye ugrarlar,burada Ali Barut egilip su icemeye baslar , su basinda yilanin bile insana dokunmadigi bilindigi halde, askerler bu gelenegide bozarak Ali Barutun egilip su icmesini firsat bilerek Pir Ali Barut un basina kursun sikarlar ve cesme basinda oldururler. O zaman bu infaz mangasinda yer alan ve bu vahsi infazi yapan askerlerden biri daha sonraki yillarda ayni koyden keban barajinda calisanlarla orada tanisir ve bu gercegi onlara anlatir. O donemde cesme basinda bu infazi gorenlerde bunu o yillardaki arastirmalarda ogrenilir. Soz konusu askere gore bize kesinlikle Ali Barutun yolda oldurulmesi talimati verilmisti. Biz onu oldurmeden goturseydik, bizi Elazigda oldururlerdi demis. Tum bolge Lider ve onderlerine uygulanan uygulama Pir Ali baruta da uygulanilir ve nereye gomuldugu bilinmez ve soylenmez!!!!
Ali Barutun sikayetini yapan ve Seyit Rizanin Elazigdaki mahkemede yasinin kucutulurek idam edilmeside mahkemede sahitlik ettigi idaa edilen Huseyin Dogan da 1938 kiriminda Mazgirteki toplama kampinda kalir, Malatyada evli olan kizi Elifin kocasi Dogan dede (Izzet doganin babasi) vasitasi ile Mazgirt kaymakami devreye sokulur, Huseyin Doganinda icinde oldugu ve daha once Muhunduda Bawa Mansur ocaginda toplatilan diger seyidlerle birlikte infaz edilmeleri planlanan bu grup Mazgirt kaymakami tarafindan engelenilir ve bu kaymakam tarafindan mohunduya gonderilen bir mufreze asker tarafindan Mazgirte getirilirler. Mazgirteki gorevli kaymakam muhtemelen gorevli komandanida gorerek Muhundu gurubunu en son infaz olacacaklar sirasina koyar. Tabi geriye sadece kendileri kalinca af edildikleri soylenilir ve surgune gitmek zoruda olduklari soylenilir. Tum Dogan giler topluca menfiye yani surgune gonderilirler ta 1960li yillara kadar Bursada kalirlar.
Daha sonraki yillar "sukunet"yillari olarak adlandirilir, sanki ne Dersimde bir katliam yasanmis nede bunca acilar cekilmistir. Butun bu acilar uzerine sadece toplu beli evlerde toplanililarak deyisler esliginde agitlar yakilirdi. En cokta Ali Barut uzerine idi tabi. Sanki tum buyukler soz birligi etmiscesine hic kimse cocuklarina gecmisin bu acili olaylarini anlatmazlardi. Cocuklugumda bu ayin diyebilecegimiz bir araya gelislerde ak sakali Lodekli Sey Musanin aglamakli guzel agit ve deyisleri ile herkes gibi benimde kucucuk bedenim titrer ve bende bu bilmedigim ama his etigim aci gecmisimize aglardim. Piro Kaplan
|
